dinsdag 17 april 2012

Eerste H. Communie


Communicant 1940

De Tilburgse basisschool De Zuidwester neemt actuele thema´s als uitgangspunt voor lessen over Cultureel Erfgoed. Aangezien er op 22 april enkele communicanten zijn, vroegen zij aan Regionaal Archief Tilburg om materiaal te verzamelen over de 1e H. Communie. Voor het archief zijn dat leuke vragen. Want hoe zit het ook alweer met de communie en het vormsel? En kennen andere religies soortgelijke rituelen? Miel Jacobs, een nieuwe medewerker van het archief, deed een mini-onderzoek en zocht er enkele foto's bij.


De Eerste Heilige Communie
Communicant 1970

De katholieke voorschriften stellen vast dat kinderen de Eerste Heilige Communie krijgen uitgereikt wanneer zij de ‘jaren van verstand’ hebben bereikt. Voor 1910 was niet precies vastgelegd op welke leeftijd kinderen voor het eerst ter communie dienden te gaan. In veel parochies was het gebruikelijk om de ceremonie pas na het twaalfde levensjaar te laten plaatsvinden, aangezien de communicanten dan pas in staat zouden zijn tot volledig begrip van het geloof. In 1910 kwalificeerde paus Pius X bovenstaande redenering als een dwaling (Apostolische constitutie Quam Singulari) en stelde hij de leeftijd voor de EH communie vast op ongeveer zeven jaar. In het Zuiden van Nederland gold en geldt de EH communie als een belangrijke overgangsritueel dat op uitbundige wijze in familiekring wordt gevierd.

Vormsel

Naast de EH Communie is ook het vormsel één van de zeven sacramenten. Volgens de katholieke leer ontvangt de gedoopte door zalving en handoplegging de kracht van de heilige geest om het geloof standvastig te kunnen belijden. Het is niet officieel vastgelegd wanneer dopelingen gevormd dienen te worden. In Nederland is dit meestal een aantal jaar na de EH communie, zo rond het twaalfde levensjaar. Dit verschilt echter per regio. Dopelingen kunnen ook gevormd worden voordat zij de EH communie doen. Dit laatste gebruik – eerst het vormsel, dan de EH communie – heeft volgens Paus Benedictus XVI thans de voorkeur.

Andere religies
Ook in andere religies vinden vergelijkbare overgangsrituelen plaats. De bekendste is waarschijnlijk de Joodse Bar Mitzvah (voor jongens) en Bat Mitzvah (voor meisjes). Volgens de Joodse wet wordt een jongen op zijn dertiende moreel verantwoordelijk voor zijn eigen handelen en moet hij vanaf die leeftijd leven volgens de 613 Joodse wetten Daarnaast mag hij vanaf die leeftijd stukken van de Thora voordragen. Op de eerste Sabbat na de dertiende verjaardag wordt de Bar Mitzvah in familiekring gevierd. Familieleden geven de jongeling (religieuze) geschenken en er wordt feestelijk gedineerd. In liberale Joodse kringen bestaat dit ritueel ook voor meisjes en heet het de Bat Mitzvah. De meeste protestantse kerken kennen geen formeel ritueel voorafgaand aan het eerste Avondmaal (de communie). Vaak nemen gelovigen pas vanaf hun achttiende deel aan het Avondmaal en leggen zij eerst in het openbaar een geloofsbelijdenis af. Moslims kennen zeel veel overgangsrituelen bij geboorte, trouwen en overlijden. Een vergelijkbaar ritueel als de katholieken en de Joden hebben in de leeftijdscategorie van zeven tot twaalf, is er echter niet.

Miel Jacobs